Κοινή επιμέλεια μόνο στα χαρτιά; Το ΕΔΔΑ εξετάζει αν ο περιορισμός του πατέρα αποτελεί διάκριση λόγω φύλου

Μια νέα υπόθεση ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα για την κοινή γονική μέριμνα στην Ευρώπη: αρκεί να αναγνωρίζεται στα χαρτιά ή πρέπει να αποτυπώνεται και στην πραγματική καθημερινότητα του παιδιού;

Μπορούν δύο γονείς να έχουν τυπικά κοινή επιμέλεια, αλλά στην πράξη ο ένας να περιορίζεται σε λίγες ημέρες επικοινωνίας με το παιδί;

Και όταν αυτός ο γονέας είναι ο πατέρας, μπορεί μια τέτοια κατάσταση να συνιστά διάκριση λόγω φύλου;

Αυτό είναι ένα από τα ζητήματα που καλείται πλέον να εξετάσει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στην υπόθεση Martin Holst Andreassen κατά Ιταλίας, αρ. προσφυγής 15710/26.

Η προσφυγή κατατέθηκε στις 11 Απριλίου 2026, κοινοποιήθηκε στην ιταλική κυβέρνηση στις 31 Αυγούστου 2026 και δημοσιεύθηκε από το ΕΔΔΑ στις 21 Σεπτεμβρίου 2026.

Κοινή επιμέλεια, περιορισμένη καθημερινή παρουσία

Η υπόθεση αφορά τον καθορισμό της γονικής μέριμνας και του χρόνου που περνά ένας πατέρας με τον ανήλικο γιο του, ο οποίος γεννήθηκε τον Αύγουστο του 2018.

Μετά τη διάλυση της σχέσης των γονέων το 2022, ο πατέρας προσέφυγε στα ιταλικά δικαστήρια ζητώντας κοινή επιμέλεια και η κύρια κατοικία του παιδιού να βρίσκεται μαζί του.

Εναλλακτικά ζήτησε ισότιμη διαμονή του παιδιού και με τους δύο γονείς, το λεγόμενο affidamento paritetico.

Το ιταλικό δικαστήριο αποφάσισε κοινή επιμέλεια, αλλά όρισε την κύρια κατοικία του παιδιού με τη μητέρα.

Στον πατέρα προβλέφθηκε επικοινωνία δύο Σαββατοκύριακα τον μήνα, ένα απόγευμα καθημερινής κάθε εβδομάδα και τρεις εβδομάδες κατά τη θερινή περίοδο.

Ο πατέρας αμφισβήτησε τη ρύθμιση και ζήτησε, μεταξύ άλλων, να αξιολογηθούν οι γονεϊκές ικανότητες και των δύο γονέων.

Μετά την ολοκλήρωση των ένδικων μέσων στην Ιταλία, η υπόθεση έφτασε στο Στρασβούργο.

Το ΕΔΔΑ θέτει το ερώτημα της διάκρισης λόγω φύλου

Η υπόθεση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή δεν αφορά μόνο το δικαίωμα στην οικογενειακή ζωή του άρθρου 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Ο προσφεύγων επικαλείται και το άρθρο 14, το οποίο απαγορεύει τις διακρίσεις κατά την απόλαυση των δικαιωμάτων που προστατεύει η Σύμβαση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το Δικαστήριο έχει ήδη διαπιστώσει διάκριση.

Σημαίνει όμως ότι το ζήτημα βρίσκεται πλέον επίσημα ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου και θα εξεταστεί υπό το πρίσμα της απαγόρευσης των διακρίσεων και του δικαιώματος στην οικογενειακή ζωή.

Υπάρχουν διαφορετικά κριτήρια για μητέρες και πατέρες;

Το ουσιαστικό ερώτημα ξεπερνά τη συγκεκριμένη οικογένεια.

Όταν δύο γονείς είναι κατάλληλοι να φροντίσουν το παιδί τους, πρέπει η αξιολόγησή τους να γίνεται με τα ίδια πραγματικά κριτήρια;

Ή μπορούν παραδοσιακές αντιλήψεις για τον ρόλο της μητέρας και του πατέρα να επηρεάζουν το αποτέλεσμα;

Η ηλικία του παιδιού, η σταθερότητα, η ασφάλεια, οι δεσμοί του με κάθε γονέα, η απόσταση των κατοικιών, το σχολείο και οι πραγματικές γονεϊκές ικανότητες είναι παράγοντες που μπορούν και πρέπει να αξιολογούνται.

Το φύλο όμως του γονέα δεν μπορεί από μόνο του να υποκαθιστά αυτή την αξιολόγηση.

Η γονεϊκή ικανότητα δεν είναι ιδιότητα του φύλου.

Novák κατά Τσεχίας: ο χρόνος δεν πρέπει να δημιουργεί τετελεσμένα

Η νέα υπόθεση Andreassen έρχεται λίγους μήνες μετά από μια άλλη σημαντική απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

Στις 9 Απριλίου 2026, στην υπόθεση Novák κατά Τσεχίας, αρ. 6656/24, το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης.

Οι γονείς είχαν αρχικά συμφωνήσει σε κοινή επιμέλεια των δύο παιδιών τους.

Η μητέρα μετακόμισε στη συνέχεια μονομερώς με τα παιδιά από το Μπρνο στην Πράγα, περίπου 200 χιλιόμετρα μακριά από τον πατέρα, χωρίς τη συναίνεσή του.

Με την πάροδο του χρόνου τα παιδιά προσαρμόστηκαν στη νέα κατάσταση και τελικά τα εθνικά δικαστήρια ανέθεσαν την αποκλειστική επιμέλεια στη μητέρα.

Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι τα δικαστήρια δεν είχαν επιτύχει δίκαιη ισορροπία μεταξύ των συμφερόντων που διακυβεύονταν και ότι δεν είχαν αποδώσει την απαιτούμενη σημασία στην ανάγκη ταχείας αντιμετώπισης των υποθέσεων που αφορούν παιδιά.

Το ερώτημα αφορά άμεσα και την Ελλάδα

Η συζήτηση έχει σαφή σύνδεση με το ελληνικό οικογενειακό δίκαιο.

Με τον Ν. 4800/2021 ενισχύθηκε η αρχή της συμμετοχής και των δύο γονέων στη ζωή του παιδιού μετά τον χωρισμό τους.

Το άρθρο 1513 του Αστικού Κώδικα προβλέπει ότι, μετά τη διακοπή της συμβίωσης και εφόσον ζουν και οι δύο γονείς, εξακολουθούν καταρχήν να ασκούν από κοινού και εξίσου τη γονική μέριμνα.

Ακόμη πιο ουσιαστική είναι η πρόβλεψη του άρθρου 1511.

Το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού συνδέεται με την ουσιαστική συμμετοχή και των δύο γονέων στην ανατροφή και τη φροντίδα του και με την αποτροπή της διάρρηξης της σχέσης του παιδιού με καθέναν από αυτούς.

Παράλληλα, το άρθρο 1520 ορίζει ότι ο γονέας με τον οποίο δεν διαμένει το παιδί έχει δικαίωμα και υποχρέωση για, κατά το δυνατόν, ευρύτερη επικοινωνία μαζί του.

Ο χρόνος φυσικής επικοινωνίας τεκμαίρεται στο ένα τρίτο του συνολικού χρόνου, με δυνατότητα μικρότερου ή μεγαλύτερου χρόνου ανάλογα με τις πραγματικές συνθήκες και το συμφέρον του συγκεκριμένου παιδιού.

Κοινή επιμέλεια στα χαρτιά ή πραγματική κοινή γονεϊκότητα;

Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο ερώτημα.

Τι σημαίνει πραγματικά «κοινή επιμέλεια» όταν ένας γονέας συμμετέχει στις σημαντικές αποφάσεις αλλά βρίσκεται ελάχιστα στην καθημερινή ζωή του παιδιού;

Η γονεϊκότητα δεν εξαντλείται στην υπογραφή μιας σχολικής ή ιατρικής απόφασης.

Γονεϊκότητα είναι η καθημερινότητα.

Είναι το πρωινό ξύπνημα.

Το σχολείο.

Το διάβασμα.

Η επίσκεψη στον γιατρό.

Η αρρώστια.

Οι φίλοι.

Οι δυσκολίες.

Οι συνηθισμένες Τρίτες και Τετάρτες, όχι μόνο τα Σαββατοκύριακα και οι διακοπές.

Γι' αυτό υπάρχει ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στη νομική συμμετοχή και στην πραγματική γονεϊκή παρουσία.

Όχι σε έναν τυφλό αυτοματισμό

Η Andreassen δεν σημαίνει ότι το ΕΔΔΑ έχει αναγνωρίσει δικαίωμα κάθε γονέα σε ακριβώς 50% του χρόνου του παιδιού.

Δεν υπάρχει τέτοια απόφαση.

Ούτε κάθε οικογενειακή υπόθεση μπορεί να επιλυθεί με έναν μαθηματικό τύπο.

Το βέλτιστο συμφέρον του συγκεκριμένου παιδιού πρέπει πάντοτε να βρίσκεται στο κέντρο της αξιολόγησης.

Αυτό όμως είναι διαφορετικό από την εφαρμογή προκαθορισμένων στερεοτύπων για το ποιος γονέας είναι εκ φύσεως καταλληλότερος για την καθημερινή φροντίδα.

Ο στόχος δεν μπορεί να είναι να αντικαταστήσουμε ένα στερεότυπο με έναν νέο αυτοματισμό.

Ο στόχος πρέπει να είναι η ουσιαστική, εξατομικευμένη και ισότιμη αξιολόγηση και των δύο γονέων.

Το παιδί χρειάζεται πραγματικές σχέσεις, όχι νομικούς τίτλους

Η Andreassen μπορεί τελικά να οδηγήσει σε διαπίστωση παραβίασης της Ευρωπαϊκής Σύμβασης.

Μπορεί και όχι.

Αυτό θα το αποφασίσει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου μετά την εξέταση της υπόθεσης.

Ένα γεγονός όμως είναι ήδη σημαντικό.

Το ερώτημα βρίσκεται πλέον επίσημα ενώπιον του Στρασβούργου:

Μπορεί ο περιορισμένος πραγματικός ρόλος του πατέρα, παρά την τυπική κοινή επιμέλεια, να δημιουργεί διάκριση λόγω φύλου;

Για τους Ενεργούς Μπαμπάδες για τα Δικαιώματα του Παιδιού, η συζήτηση αυτή δεν είναι ένας ανταγωνισμός μεταξύ μητέρας και πατέρα.

Είναι ζήτημα του δικαιώματος του παιδιού να διατηρεί ουσιαστικές σχέσεις με τους γονείς του και της υποχρέωσης της Πολιτείας να αξιολογεί κάθε οικογένεια με πραγματικά δεδομένα και χωρίς στερεότυπα.

Κατάλληλοι και ασφαλείς γονείς πρέπει να κρίνονται ως γονείς.

Με τα ίδια κριτήρια.

Με τις ίδιες απαιτήσεις.

Με τα ίδια δικαιώματα.

Με τις ίδιες υποχρεώσεις.

---

Τεκμηρίωση

European Court of Human Rights, Martin Holst Andreassen v. Italy, Application no. 15710/26, communicated 31 August 2026, published 21 September 2026.

European Court of Human Rights, Novák v. the Czech Republic, Application no. 6656/24, judgment of 9 April 2026.

Ν. 4800/2021, μεταρρυθμίσεις στις σχέσεις γονέων και τέκνων, ιδίως άρθρα 1511, 1513 και 1520 Αστικού Κώδικα.