Ελλάδα 2026–2028: Δικαιοσύνη φιλική προς τα παιδιά;

Η Ελλάδα χώρα εστίασης για τη φιλική προς τα παιδιά δικαιοσύνη: Θα μάθουμε επιτέλους τι συμβαίνει στις οικογενειακές υποθέσεις;

Από τον Ιούλιο του 2026 έως τον Ιούνιο του 2028 η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια σημαντική ευκαιρία. Μαζί με τη Γαλλία έχει επιλεγεί ως χώρα εστίασης στη δεύτερη φάση του κοινού προγράμματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη Δικαιοσύνη Φιλική προς τα Παιδιά.

Ο επίσημος στόχος του προγράμματος είναι συγκεκριμένος: εφαρμογή του Child-Friendly Justice Assessment Tool (Εργαλείο Αξιολόγησης της Δικαιοσύνης Φιλικής προς τα Παιδιά), συλλογή δεδομένων, εντοπισμός κενών και βελτίωση της νομοθεσίας, των πολιτικών και των πρακτικών.

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν τη δούμε μέσα από τις οικογενειακές υποθέσεις. Γιατί το ευρωπαϊκό εργαλείο δεν περιορίζεται στην ποινική δικαιοσύνη ή στις περιπτώσεις όπου ένα παιδί είναι θύμα ή μάρτυρας εγκλήματος.

Περιλαμβάνει ρητά και το οικογενειακό δίκαιο.

Και αυτό δημιουργεί ένα κρίσιμο ερώτημα:

Θα αξιοποιήσει η Ελλάδα την περίοδο 2026–2028 για να μάθει, με πραγματικά και μετρήσιμα δεδομένα, τι συμβαίνει στα παιδιά που εμπλέκονται σε δικαστικές διαφορές για γονική μέριμνα, επιμέλεια και επικοινωνία;

Το ευρωπαϊκό εργαλείο περιλαμβάνει ρητά τις οικογενειακές υποθέσεις

Το Εργαλείο Αξιολόγησης της Δικαιοσύνης Φιλικής προς τα Παιδιά του Συμβουλίου της Ευρώπης εφαρμόζεται σε διαφορετικούς κλάδους της δικαιοσύνης.

Στην αστική δικαιοσύνη αναφέρεται ειδικά στο οικογενειακό δίκαιο και κατονομάζει ζητήματα όπως η επιμέλεια, τα δικαιώματα επικοινωνίας, ο γονικός χωρισμός και η διατροφή.

Σε άλλο σημείο περιλαμβάνει στις ιδιωτικές οικογενειακές διαδικασίες την επιμέλεια, την επικοινωνία, τη μετεγκατάσταση, την υιοθεσία και τις σχέσεις του παιδιού με τους γονείς και τα αδέλφια του.

Επομένως, όταν μιλάμε για Δικαιοσύνη Φιλική προς τα Παιδιά δεν μιλάμε μόνο για τον τρόπο με τον οποίο εξετάζεται ένα παιδί σε μια ποινική υπόθεση.

Μιλάμε και για το παιδί του οποίου η καθημερινότητα μπορεί να επηρεάζεται από μία δικαστική απόφαση για το πού θα κατοικεί, πώς θα ασκείται η γονική μέριμνα, πώς θα λαμβάνονται σημαντικές αποφάσεις για τη ζωή του και πώς θα διατηρεί τη σχέση του με τη μητέρα και τον πατέρα του.

Η απουσία δεδομένων είναι και αυτή εύρημα

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία του ευρωπαϊκού εργαλείου είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζει την έλλειψη πληροφορίας.

Το Συμβούλιο της Ευρώπης αναγνωρίζει ότι για ορισμένους δείκτες τα απαραίτητα δεδομένα μπορεί να μην υπάρχουν.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το ζήτημα πρέπει να παρακάμπτεται.

Το ίδιο το εργαλείο επισημαίνει ότι η έλλειψη πληροφορίας αποτελεί και αυτή πληροφορία. Όταν δεν υπάρχουν δεδομένα, η απουσία τους πρέπει να καταγράφεται ως εύρημα, ώστε να μπορούν να προκύπτουν συγκεκριμένες προτάσεις για την κάλυψη των κενών.

Παράλληλα, ζητείται η συλλογή στοιχείων από την πολιτική, την ποινική και τη διοικητική δικαιοσύνη, η δημιουργία μιας αρχικής βάσης αναφοράς και η παρακολούθηση της προόδου.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τις οικογενειακές υποθέσεις στην Ελλάδα.

Για να αξιολογηθεί μια νομοθεσία ή μια δημόσια πολιτική δεν αρκεί να γνωρίζουμε πόσες συνολικά υποθέσεις εισήχθησαν στα δικαστήρια και πόσες περαιώθηκαν.

Πρέπει να μπορούμε να γνωρίζουμε τι είδους υποθέσεις ήταν, πόσο διήρκεσαν και τι συνέβη στις διαδικασίες που επηρεάζουν άμεσα τη ζωή των παιδιών.

Το JustStat υπάρχει. Το ερώτημα είναι πόσο βαθιά μπορούν να φτάσουν τα δεδομένα

Η Ελλάδα διαθέτει πλέον το νέο ολοκληρωμένο πληροφοριακό σύστημα στατιστικών της Δικαιοσύνης, JustStat.

Σύμφωνα με το Υπουργείο Δικαιοσύνης, το σύστημα αναπτύχθηκε για την αυτοματοποίηση και απλούστευση της συλλογής και επεξεργασίας δεδομένων, την αξιοποίηση πρωτογενών στοιχείων και την παραγωγή αξιόπιστων αποτελεσμάτων για την καλύτερη διοίκηση και λειτουργία του δικαστικού συστήματος.

Τον Ιούλιο του 2026 το Υπουργείο Δικαιοσύνης χρησιμοποίησε στοιχεία που συλλέγονται μέσω του JustStat, σε συνδυασμό με τη μεθοδολογία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης (CEPEJ), για την παρουσίαση συνολικών δεικτών απόδοσης των Πρωτοδικείων.

Άρα η συζήτηση δεν αφορά πλέον μόνο το εάν υπάρχει τεχνική δυνατότητα συλλογής δικαστικών στατιστικών.

Το πραγματικό ερώτημα είναι:

Μπορούν τα δεδομένα να γίνουν αρκετά αναλυτικά ώστε να μας δείξουν τι πραγματικά συμβαίνει στις οικογενειακές υποθέσεις στις οποίες εμπλέκονται παιδιά;

«Οικογενειακές διαφορές / Διατροφές» δεν μας λέει όλη την ιστορία

Σε επίσημες προδιαγραφές συλλογής δικαστικών στατιστικών του Υπουργείου Δικαιοσύνης οι σχετικές υποθέσεις εμφανίζονται σε συγκεντρωτική κατηγορία με την ονομασία «Οικογενειακές διαφορές / Διατροφές».

Για την κατηγορία αυτή προβλέπεται καταγραφή στοιχείων όπως οι εκκρεμείς, οι εισερχόμενες και οι περαιωθείσες υποθέσεις, καθώς και οι αναβολές.

Τα δεδομένα αυτά είναι χρήσιμα για τη λειτουργία του δικαστικού συστήματος.

Δεν αρκούν όμως από μόνα τους για να απαντήσουν σε ερωτήματα όπως:

• Πόσες υποθέσεις αφορούν ειδικά τη γονική μέριμνα;
• Πόσες αφορούν την επιμέλεια;
• Πόσες αφορούν την επικοινωνία παιδιού και γονέα;
• Πόσες αφορούν τον τόπο διαμονής ενός παιδιού;
• Πόσες αφορούν μεταρρύθμιση προηγούμενης απόφασης;
• Πόσο χρόνο απαιτεί κάθε μία από αυτές τις διαδικασίες μέχρι να υπάρξει ουσιαστική δικαστική ρύθμιση;

Δεν υποστηρίζουμε ότι τέτοια στοιχεία δεν υφίστανται σε κανένα επίπεδο των πληροφοριακών συστημάτων της Δικαιοσύνης.

Το ζήτημα είναι ότι από τα δημόσια διαθέσιμα συγκεντρωτικά δεδομένα δεν προκύπτει σήμερα μια επαρκώς αναλυτική εικόνα που να επιτρέπει την ολοκληρωμένη αξιολόγηση αυτών των υποθέσεων.

Η περίοδος 2026–2028 αποτελεί ευκαιρία να καλυφθεί ακριβώς αυτό το κενό.

Για ένα παιδί ένας χρόνος δεν είναι απλώς ένας στατιστικός δείκτης

Το Εργαλείο Αξιολόγησης της Δικαιοσύνης Φιλικής προς τα Παιδιά αφιερώνει ξεχωριστό δείκτη στην αποφυγή αδικαιολόγητων καθυστερήσεων στις διαδικασίες που αφορούν παιδιά.

Το Συμβούλιο της Ευρώπης επισημαίνει ότι τα παιδιά αντιλαμβάνονται τον χρόνο διαφορετικά από τους ενήλικες.

Χρησιμοποιεί μάλιστα το παράδειγμα μιας υπόθεσης επιμέλειας: ένας χρόνος δικαστικής διαδικασίας μπορεί να βιώνεται πολύ διαφορετικά από ένα δεκάχρονο παιδί σε σχέση με έναν ενήλικα.

Για τον λόγο αυτό το εργαλείο προβλέπει ότι οι διαδικασίες που αφορούν παιδιά, μεταξύ αυτών και οι ιδιωτικές και δημόσιες οικογενειακές υποθέσεις, πρέπει να αξιολογούνται και ως προς την αποφυγή αδικαιολόγητων καθυστερήσεων.

Αυτό αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αντιμετωπίζουμε τον χρόνο απονομής της δικαιοσύνης.

Δεν αρκεί να γνωρίζουμε τον μέσο χρόνο του συνόλου των πολιτικών υποθέσεων.

Χρειάζεται να γνωρίζουμε πόσο περιμένει ένα παιδί μέχρι να ρυθμιστεί μια διαφορά που αφορά τη γονική του μέριμνα, την κατοικία του ή την επικοινωνία του με έναν γονέα.

Όταν μια τέτοια εκκρεμότητα διαρκεί μήνες ή χρόνια, ο χρόνος δεν αποτελεί απλώς δείκτη αποτελεσματικότητας ενός δικαστηρίου.

Είναι χρόνος από την παιδική ηλικία που δεν επιστρέφει.

Το Συμβούλιο της Ευρώπης ζητά οι πολιτικές για τον γονικό χωρισμό να βασίζονται σε δεδομένα

Το Child-Friendly Justice Assessment Tool δεν είναι η μοναδική ευρωπαϊκή εξέλιξη που συνδέει τις οικογενειακές διαδικασίες με την ανάγκη επιστημονικής μέτρησης.

Η Σύσταση CM/Rec(2025)4 της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης αφορά ειδικά την προστασία των δικαιωμάτων και του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού στις διαδικασίες γονικού χωρισμού.

Στο κεφάλαιο για την παρακολούθηση και την έρευνα προβλέπει ότι οι νομοθετικές, πολιτικές και δημοσιονομικές αποφάσεις που αφορούν τον γονικό χωρισμό πρέπει να βασίζονται σε παρακολούθηση, επιστημονικά ερευνητικά ευρήματα και στατιστικά δεδομένα.

Η αρχή είναι αυτονόητη αλλά κρίσιμη:

Πρώτα γνωρίζουμε τι συμβαίνει. Μετά αξιολογούμε. Και στη συνέχεια αποφασίζουμε τι χρειάζεται να αλλάξει.

Και τον Σεπτέμβριο του 2026 η Ελλάδα δουλεύει ήδη πάνω στα δικαστικά δεδομένα

Υπάρχει και μία ακόμη πολύ πρόσφατη εξέλιξη.

Από τις 8 έως τις 11 Σεπτεμβρίου 2026, το Πρωτοδικείο Αθηνών φιλοξένησε το στατιστικό τμήμα του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης στο πλαίσιο συνεργασίας της Ελλάδας με τη CEPEJ για τη μείωση των εκκρεμών δικαστικών υποθέσεων.

Σύμφωνα με τη CEPEJ, η συνεργασία αποσκοπεί μεταξύ άλλων στη βελτίωση της αυτοματοποίησης της επεξεργασίας δεδομένων μέσω του υφιστάμενου συστήματος διαχείρισης υποθέσεων.

Η ίδια η CEPEJ σημειώνει ότι η συλλογή δεδομένων επιτρέπει στα δικαστήρια να αναγνωρίζουν κατηγορίες εκκρεμών υποθέσεων και να εντοπίζουν καλύτερα τα σημεία στα οποία απαιτούνται παρεμβάσεις.

Οι διαδικασίες που αναπτύσσονται στα δύο πιλοτικά δικαστήρια μπορούν να αποτελέσουν βάση για επέκταση και σε άλλα δικαστήρια της χώρας.

Πρόκειται για διαφορετική δράση από το πρόγραμμα Δικαιοσύνης Φιλικής προς τα Παιδιά.

Οι δύο εξελίξεις όμως συναντώνται σε ένα κρίσιμο σημείο:

Η Ελλάδα βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε περίοδο αναβάθμισης του τρόπου με τον οποίο συλλέγει, κατηγοριοποιεί και αξιοποιεί δικαστικά δεδομένα.

Γιατί λοιπόν να μην αποκτήσουμε και την αναλυτική εικόνα που απαιτείται για τις οικογενειακές υποθέσεις στις οποίες εμπλέκονται παιδιά;

Έξι ερωτήματα που χρειάζονται απάντηση έως το 2028

1. Θα μετρηθούν ξεχωριστά οι βασικές οικογενειακές υποθέσεις;

Θα μπορούμε να γνωρίζουμε διακριτά πόσες υποθέσεις αφορούν γονική μέριμνα, επιμέλεια, τόπο διαμονής και επικοινωνία παιδιού και γονέα;

2. Θα μετρηθεί ο πραγματικός χρόνος που περιμένει ένα παιδί;

Θα γνωρίζουμε τον χρόνο από την προσφυγή στη Δικαιοσύνη μέχρι την προσωρινή ρύθμιση, τη συζήτηση της υπόθεσης και την έκδοση οριστικής απόφασης όταν η υπόθεση αφορά παιδί;

3. Θα γνωρίζουμε τα αποτελέσματα και όχι μόνο τον αριθμό των φακέλων;

Με πλήρως ανώνυμα και συγκεντρωτικά δεδομένα μπορεί να αποτυπωθεί τι είδους ρυθμίσεις αποφασίζονται σε υποθέσεις γονικής μέριμνας, επιμέλειας, κατοικίας και επικοινωνίας.

Χωρίς ονόματα. Χωρίς προσωπικά δεδομένα γονέων ή παιδιών. Αλλά με αρκετή πληροφορία ώστε να μπορεί να αξιολογηθεί η εφαρμογή της νομοθεσίας στην πράξη.

4. Θα καταγράφεται αν το παιδί είχε πραγματική δυνατότητα να ακουστεί;

Το ευρωπαϊκό εργαλείο δίνει ιδιαίτερη σημασία στην ενημέρωση του παιδιού, στη συμμετοχή του και στη δυνατότητα να εκφράζει τις απόψεις του στις διαδικασίες που το αφορούν.

Θα γνωρίζουμε πόσο συχνά και με ποιον τρόπο εφαρμόζεται αυτή η αρχή στις ελληνικές οικογενειακές υποθέσεις;

5. Θα αξιολογείται η επιστημονική και διεπιστημονική υποστήριξη;

Κοινωνικές έρευνες, ψυχολογικές και παιδοψυχιατρικές αξιολογήσεις και η συμμετοχή κατάλληλα εκπαιδευμένων επαγγελματιών μπορούν να είναι κρίσιμες σε σύνθετες οικογενειακές υποθέσεις.

Θα γνωρίζουμε σε ποιο βαθμό και με ποιον τρόπο χρησιμοποιούνται;

6. Θα δημοσιευθούν τα αποτελέσματα;

Αν η Ελλάδα δημιουργήσει μια αρχική βάση αναφοράς και εργαστεί πάνω στις αδυναμίες που θα εντοπιστούν κατά την περίοδο 2026–2028, στο τέλος πρέπει να μπορεί να απαντήσει:

Πού βρισκόμασταν; Τι αλλάξαμε; Τι βελτιώθηκε; Ποια κενά εξακολουθούν να υπάρχουν;

Η δημοσιοποίηση ανώνυμων και συγκρίσιμων αποτελεσμάτων θα επιτρέψει στην κοινωνία, στους επιστήμονες και στους θεσμούς να αξιολογήσουν την πραγματική πρόοδο.

Από το «δεν γνωρίζουμε» στο «μετράμε»

Οι Ενεργοί Μπαμπάδες για τα Δικαιώματα του Παιδιού έχουν αναδείξει την ανάγκη η πραγματική εφαρμογή του οικογενειακού δικαίου να μπορεί να αξιολογείται μέσα από αξιόπιστα και συγκρίσιμα δεδομένα.

Η περίοδος 2026–2028 δημιουργεί πλέον ένα συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτή η ανάγκη μπορεί να αποκτήσει πρακτικό περιεχόμενο.

Η Ελλάδα είναι χώρα εστίασης.

Το Εργαλείο Αξιολόγησης της Δικαιοσύνης Φιλικής προς τα Παιδιά υπάρχει.

Οι οικογενειακές υποθέσεις περιλαμβάνονται ρητά στο πεδίο εφαρμογής του.

Το JustStat λειτουργεί.

Η CEPEJ συνεργάζεται ήδη με ελληνικά δικαστήρια για την καλύτερη συλλογή και αξιοποίηση δικαστικών δεδομένων.

Και το Συμβούλιο της Ευρώπης έχει ήδη συνδέσει τις αποφάσεις πολιτικής για τον γονικό χωρισμό με την επιστημονική έρευνα και τα στατιστικά στοιχεία.

Επομένως, το ερώτημα δεν μπορεί πλέον να είναι μόνο:

«Έχουμε δεδομένα;»

Πρέπει να γίνει:

«Ποια δεδομένα θα μετρήσουμε, πότε θα τα δημοσιεύσουμε και πώς θα τα χρησιμοποιήσουμε για να βελτιώσουμε τη ζωή των παιδιών;»

Μέχρι τον Ιούνιο του 2028 η Ελλάδα έχει την ευκαιρία να μπορεί να απαντήσει με στοιχεία σε ερωτήματα που σήμερα παραμένουν χωρίς επαρκώς αναλυτική δημόσια απάντηση.

Πόσες υποθέσεις αφορούν γονική μέριμνα και επικοινωνία;

Πόσο περιμένουν τα παιδιά;

Πόσο συχνά και με ποιον τρόπο ακούγεται η φωνή τους;

Πώς εφαρμόζεται στην πράξη η νομοθεσία;

Πού υπάρχουν καθυστερήσεις και κενά;

Και τι πραγματικά αλλάζει μετά από μία μεταρρύθμιση;

Γιατί μια Δικαιοσύνη πραγματικά φιλική προς τα παιδιά δεν αρκεί να δηλώνει ότι το παιδί βρίσκεται στο επίκεντρο.

Πρέπει να μπορεί και να αποδείξει, με δεδομένα, τι συμβαίνει στο παιδί στην πράξη.