Νομοσχέδιο για ψυχολόγους: Οι προτάσεις των Ενεργών Μπαμπάδων

Νομοσχέδιο για τους ψυχολόγους και την ψυχική υγεία: Οι προτάσεις των Ενεργών Μπαμπάδων με το παιδί στο κέντρο

Σε δημόσια διαβούλευση βρίσκεται από τις 17 Σεπτεμβρίου 2026 το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Υγείας για τη σύσταση του Πανελλήνιου Συλλόγου Ψυχολόγων, του Εθνικού Παρατηρητηρίου Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας και του Εθνικού Παρατηρητηρίου Ψυχιατροδικαστικής.

Η διαβούλευση με κωδικό #1495 παραμένει ανοικτή έως τις 2 Οκτωβρίου 2026, ώρα 09:00. Το σχέδιο νόμου ρυθμίζει, μεταξύ άλλων, τα επαγγελματικά δικαιώματα των ψυχολόγων, τον νέο Κώδικα Ηθικής και Δεοντολογίας, καθώς και τις αρμοδιότητες των δύο νέων Εθνικών Παρατηρητηρίων.

Οι Ενεργοί Μπαμπάδες θεωρούν ότι η συγκεκριμένη νομοθετική πρωτοβουλία αφορά άμεσα και τις οικογένειες με παιδιά.

Όχι επειδή πρόκειται για νομοσχέδιο οικογενειακού δικαίου. Δεν είναι.

Αλλά επειδή οι ψυχολόγοι, οι ψυχοθεραπευτές, οι κοινωνικοί λειτουργοί και οι λοιποί επαγγελματίες ψυχικής υγείας μπορούν να έχουν κρίσιμο ρόλο στη ζωή ενός παιδιού, στη συμβουλευτική μιας οικογένειας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, στην επιστημονική πληροφόρηση πάνω στην οποία θα στηριχθεί μια δικαστική απόφαση.

Γι’ αυτό θεωρούμε ότι αυτή είναι η κατάλληλη στιγμή για να τεθούν συγκεκριμένα ζητήματα ποιότητας, πιστοποίησης, διαφάνειας, δεοντολογίας και επιστημονικής αξιολόγησης.

Ο λήπτης υπηρεσιών πρέπει να γνωρίζει ποιος τον θεραπεύει

Το πρώτο ζήτημα είναι θεμελιώδες.

Ένας πολίτης που απευθύνεται σε δημόσια ή ιδιωτική δομή ψυχικής υγείας πρέπει να μπορεί να γνωρίζει με σαφήνεια ποια είναι η βασική επαγγελματική ιδιότητα του ανθρώπου που του παρέχει υπηρεσίες, ποια ειδική εκπαίδευση διαθέτει και ποιο ακριβώς είναι το πεδίο επαγγελματικής του επάρκειας.

Δεν αρκεί ένας γενικός τίτλος.

Άλλο είναι ο βασικός τίτλος σπουδών και άλλο η ειδική, πολυετής εκπαίδευση στην ψυχοθεραπεία. Άλλο η γενική επαγγελματική άδεια και άλλο η εξειδίκευση στην ψυχοθεραπεία παιδιών, στην οικογενειακή θεραπεία, στην αξιολόγηση παιδιών ή στη δικαστική ψυχολογία.

Το ίδιο το άρθρο 32 του νομοσχεδίου αναγνωρίζει αυτή την ανάγκη. Το νέο Εθνικό Παρατηρητήριο Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας θα μπορεί να εισηγείται ειδικότητες, εξειδικεύσεις και μετεκπαιδεύσεις σχετικές με την ψυχοθεραπεία ενηλίκων, την ψυχοθεραπεία παιδιών και εφήβων και τη συμβουλευτική ψυχικής υγείας.

Η πραγματικότητα των δημόσιων δομών δείχνει επίσης γιατί χρειάζεται αυτή η διαφάνεια. Στο Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής Παιδιών και Εφήβων Αθηνών της 1ης ΥΠΕ λειτουργεί διεπιστημονική ομάδα με παιδοψυχιάτρους, ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς και άλλες ειδικότητες. Παρέχονται οικογενειακή και ατομική ψυχοθεραπεία, θεραπεία γονέων και ζευγαριών και συμβουλευτική, ενώ οι κοινωνικοί λειτουργοί της δομής συμμετέχουν σε διαγνωστικό και θεραπευτικό έργο και εργάζονται ακόμη και με οικογένειες σε διάσταση ή διαζύγιο.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι διαφορετικές ειδικότητες συνεργάζονται. Αντίθετα, η διεπιστημονική συνεργασία είναι συχνά αναγκαία.

Το ζήτημα είναι να μπορεί ο λήπτης των υπηρεσιών να γνωρίζει ποιος κάνει τι, με ποια ειδική εκπαίδευση και με ποια πιστοποιημένη επάρκεια.

Οι Ενεργοί Μπαμπάδες προτείνουν επομένως τη δημιουργία δημόσια επαληθεύσιμου επαγγελματικού προφίλ, στο οποίο θα εμφανίζονται η βασική επαγγελματική ιδιότητα, η άδεια άσκησης, οι αναγνωρισμένες εξειδικεύσεις, η πιστοποιημένη ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση, το πεδίο επάρκειας και η ενεργή κατάσταση της απαιτούμενης συνεχιζόμενης εκπαίδευσης ή επαναπιστοποίησης.

Δεν προτείνουμε τη δημοσιοποίηση προσωπικών δεδομένων υγείας του επαγγελματία. Αν μια πιστοποίηση απαιτεί προσωπική θεραπευτική εμπειρία, κλινική εποπτεία ή άλλη βιωματική εκπαίδευση, αρκεί να πιστοποιείται ότι η απαίτηση έχει εκπληρωθεί.

Ο νέος Κώδικας Δεοντολογίας πρέπει να καλύψει και τις οικογενειακές υποθέσεις

Το άρθρο 24 θεσπίζει νέο Κώδικα Ηθικής και Δεοντολογίας Ψυχολόγων. Ο Κώδικας θα ρυθμίζει τους κανόνες άσκησης του επαγγέλματος, τις σχέσεις με τους λήπτες υπηρεσιών, τους άλλους επαγγελματίες και τους φορείς στους οποίους εργάζονται οι ψυχολόγοι. Η τήρησή του θα ελέγχεται από τα αρμόδια όργανα του Πανελλήνιου Συλλόγου Ψυχολόγων.

Οι Ενεργοί Μπαμπάδες προτείνουν ο Κώδικας να περιλαμβάνει ειδικό κεφάλαιο για τις ψυχολογικές αξιολογήσεις, γνωματεύσεις και εκθέσεις που αφορούν ανήλικους και μπορεί να χρησιμοποιηθούν σε δικαστικές ή εισαγγελικές διαδικασίες.

Μια θεραπευτική έκθεση δεν είναι το ίδιο πράγμα με μια ανεξάρτητη δικαστική αξιολόγηση.

Ο θεραπευτής έχει θεραπευτική σχέση με το παιδί ή τον γονέα. Ο ανεξάρτητος αξιολογητής καλείται να απαντήσει σε διαφορετικά ερωτήματα με ουδετερότητα και μεθοδολογική διαφάνεια.

Οι ρόλοι αυτοί δεν πρέπει να συγχέονται.

Οικογενειακή υπόθεση που αφορά παιδί δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο ως νομική διαφορά

Εδώ βρίσκεται μια από τις βασικές θέσεις των Ενεργών Μπαμπάδων.

Κάθε ουσιώδης οικογενειακή υπόθεση που αφορά γονική μέριμνα, κατοικία ή επικοινωνία παιδιού πρέπει να έχει από την αρχή τη συμμετοχή κατάλληλα εξειδικευμένου ψυχολόγου παιδιού και οικογένειας.

Δεν εννοούμε ότι κάθε παιδί πρέπει αυτομάτως να υποβάλλεται σε πλήρη ψυχολογική πραγματογνωμοσύνη.

Εννοούμε ότι μια διαδικασία που θα καθορίσει την καθημερινότητά του, τις σχέσεις του και πιθανώς την επαφή του με έναν γονέα δεν πρέπει να εξελίσσεται μόνο ως αντιπαράθεση δύο νομικών θέσεων.

Ο ειδικός πρέπει να μπορεί να εκτιμήσει τις ανάγκες του παιδιού, το επίπεδο της γονεϊκής σύγκρουσης, τη λειτουργία της οικογένειας και το αν απαιτείται περαιτέρω εξειδικευμένη αξιολόγηση.

Σε μια απλή και συναινετική περίπτωση η παρέμβαση μπορεί να είναι κυρίως συμβουλευτική.

Σε μια υπόθεση υψηλής σύγκρουσης, σοβαρής διατάραξης της σχέσης παιδιού και γονέα, καταγγελιών βίας ή σημαντικής ψυχικής επιβάρυνσης, η αξιολόγηση πρέπει να είναι σαφώς βαθύτερη και, όταν χρειάζεται, διεπιστημονική.

Οι γονείς χρειάζονται επίσης υποστήριξη

Η ψυχολογική υποστήριξη δεν αφορά μόνο το παιδί.

Ένας χωρισμός μπορεί να βρει και τους δύο γονείς σε κατάσταση θυμού, φόβου, ανασφάλειας ή έντονης σύγκρουσης. Σε τέτοιες συνθήκες ακόμη και ένας γονέας που αγαπά βαθιά το παιδί του μπορεί να δυσκολεύεται να διαχωρίσει τη δική του πληγή από τις πραγματικές ανάγκες του παιδιού.

Γι’ αυτό θεωρούμε αναγκαία την παιδοκεντρική συμβουλευτική και των δύο γονέων.

Ο στόχος δεν είναι να «βαθμολογούνται» οι γονείς.

Ο στόχος είναι να αξιολογείται και να ενισχύεται η ικανότητά τους να αντιλαμβάνονται τις αναπτυξιακές και συναισθηματικές ανάγκες του παιδιού, να αποφεύγουν να το εμπλέκουν στη μεταξύ τους σύγκρουση και να προστατεύουν τη σχέση του με τον άλλο γονέα όταν αυτή είναι ασφαλής.

Η διαμεσολάβηση είναι χρήσιμο εργαλείο, αλλά δεν είναι ψυχολογική συμβουλευτική

Το Υπουργείο Δικαιοσύνης διαθέτει ήδη θεσμικό πλαίσιο διαμεσολάβησης και Υποχρεωτικής Αρχικής Συνεδρίας για τις υποθέσεις που εμπίπτουν στο σχετικό πεδίο. Στην επίσημη ενημέρωση του Υπουργείου γίνεται σαφής διάκριση μεταξύ της διαμεσολάβησης και της δικαστικής επίλυσης και παρέχεται ειδική πληροφόρηση για την οικογενειακή διαμεσολάβηση.

Η διαμεσολάβηση όμως έχει διαφορετικό σκοπό από την ψυχολογική συμβουλευτική.

Μπορεί να βοηθήσει τους γονείς να επικοινωνήσουν, να διαπραγματευτούν και να καταλήξουν σε συμφωνία.

Δεν είναι όμως διαδικασία κλινικής αξιολόγησης της οικογένειας και δεν έχει ως αντικείμενο να διαπιστώσει αν ένας γονέας κατανοεί πραγματικά τι χρειάζεται το παιδί ή αν η συμπεριφορά του επιβαρύνει τη σχέση παιδιού και άλλου γονέα.

Οι Ενεργοί Μπαμπάδες προτείνουν επομένως τη συμπλήρωση της διαδικασίας με εξειδικευμένη γονεϊκή συμβουλευτική.

Η φωνή του παιδιού και το πρόγραμμα CHILDSay

Σε αυτό το σημείο αποκτά ιδιαίτερη σημασία το πρόγραμμα Child’s Say: Integrating Children’s Voices in Custody Decision-Making, CHILDSay.

Ο ίδιος ο τίτλος του έργου προσδιορίζει τον σκοπό του: την ενσωμάτωση της φωνής των παιδιών στη λήψη αποφάσεων για την επιμέλεια. Το έργο υλοποιείται από το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και, σύμφωνα με την επίσημη καταχώρισή του, βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη με ημερομηνία λήξης την 31η Μαρτίου 2027.

Οι Ενεργοί Μπαμπάδες θεωρούν ότι η κατεύθυνση αυτή πρέπει να συνδεθεί θεσμικά με το νέο πλαίσιο ψυχικής υγείας και με την οικογενειακή Δικαιοσύνη.

Η φωνή του παιδιού πρέπει να ακούγεται.

Όμως το παιδί δεν πρέπει να μετατρέπεται σε δικαστή των γονέων του.

Η ερώτηση δεν μπορεί να περιορίζεται στο «με ποιον θέλεις να μείνεις;».

Το παιδί πρέπει να μπορεί να εκφράζει με ασφάλεια πώς βιώνει την καθημερινότητά του, τι το δυσκολεύει, τι το φοβίζει, τι του λείπει και ποιες σχέσεις θεωρεί σημαντικές.

Η ευθύνη της απόφασης παραμένει στους ενήλικους θεσμούς.

Η εμπειρία και τα τελικά επιστημονικά αποτελέσματα του CHILDSay, όταν ολοκληρωθούν και αξιολογηθούν, μπορούν να αξιοποιηθούν για τη δημιουργία ενιαίου εθνικού πρωτοκόλλου ασφαλούς ακρόασης και συμμετοχής του παιδιού στις οικογενειακές υποθέσεις.

Όταν ένα παιδί φοβάται ή απορρίπτει έναν γονέα, πρώτα πρέπει να βρούμε το γιατί

Ιδιαίτερα δύσκολες είναι οι υποθέσεις στις οποίες ένα παιδί εμφανίζεται να φοβάται, να αποφεύγει ή να απορρίπτει έναν γονέα.

Η ύπαρξη φόβου είναι ένα σοβαρό δεδομένο.

Δεν είναι όμως από μόνη της διάγνωση της αιτίας του.

Η επιστημονική διαδικασία πρέπει πρώτα να διερευνήσει το γιατί.

Μπορεί να υπάρχει πραγματική βία, κακοποίηση, παραμέληση ή τραυματική εμπειρία. Μπορεί να υπάρχει έντονη γονεϊκή σύγκρουση, πίεση από το περιβάλλον, φόβος που μεταδίδεται στο παιδί, προβλήματα δεσμού, δυσλειτουργική συμπεριφορά ενός γονέα ή περισσότερες αιτίες ταυτόχρονα.

Η σωστή σειρά είναι:

Αξιολόγηση → αιτία → θεραπευτικό σχέδιο.

Όταν υπάρχει πραγματικός και συνεχιζόμενος κίνδυνος, προηγείται η ασφάλεια του παιδιού.

Όταν όμως δεν υπάρχει τέτοιος κίνδυνος και το πρόβλημα είναι θεραπεύσιμο, η επιστημονική παρέμβαση πρέπει να αντιμετωπίζει την αιτία του φόβου και, όπου αυτό είναι ασφαλές και προς το συμφέρον του παιδιού, να επιδιώκει την αποκατάσταση μιας υγιούς σχέσης.

Δεν πρέπει ένας θεραπεύσιμος φόβος να θεωρείται αυτομάτως μόνιμο τελικό δεδομένο.

Το μεγάλο κενό του άρθρου 34

Το άρθρο 34 του νέου νομοσχεδίου είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο για την παρέμβασή μας.

Το Εθνικό Παρατηρητήριο Ψυχιατροδικαστικής αποκτά τη δυνατότητα να εισηγείται ειδικότητες και εξειδικεύσεις και να συμβάλλει στη δημιουργία ενιαίων επιστημονικών προτύπων στον χώρο της ψυχιατροδικαστικής.

Το ίδιο το νομοσχέδιο αναγνωρίζει επομένως την ανάγκη κοινών επιστημονικών κανόνων όταν μια πραγματογνωμοσύνη χρησιμοποιείται στη Δικαιοσύνη.

Οι Ενεργοί Μπαμπάδες προτείνουν αυτή η λογική να επεκταθεί ρητά στις ψυχολογικές και ψυχοκοινωνικές αξιολογήσεις παιδιών και οικογενειών που χρησιμοποιούνται σε υποθέσεις γονικής μέριμνας και επικοινωνίας.

Μια έκθεση που μπορεί να επηρεάσει αν και πώς ένα παιδί θα έχει σχέση με έναν γονέα δεν μπορεί να βασίζεται σε ασαφή ή μη ελέγξιμη μεθοδολογία.

Πρέπει να αναφέρει ποιον εξέτασε ο ειδικός, ποιον δεν εξέτασε, ποιες πηγές χρησιμοποίησε, ποιες μεθόδους εφάρμοσε, τι παρατήρησε ο ίδιος, τι του αναφέρθηκε από τρίτους και ποιοι είναι οι περιορισμοί των συμπερασμάτων του.

Και ένας επαγγελματίας δεν πρέπει να διατυπώνει συγκριτική επιστημονική κρίση για δύο γονείς όταν έχει αξιολογήσει ουσιαστικά μόνο τον έναν.

Οι προτάσεις των Ενεργών Μπαμπάδων στη διαβούλευση

1. Άρθρο 7: να προβλεφθεί δημόσια επαληθεύσιμο επαγγελματικό προφίλ με άδεια, βασικές σπουδές, πιστοποιημένες εξειδικεύσεις, ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση και σαφές πεδίο επαγγελματικής επάρκειας.
2. Άρθρο 24: ο Κώδικας Ηθικής και Δεοντολογίας να περιλαμβάνει ειδικούς κανόνες για αξιολογήσεις παιδιών και για εκθέσεις που προορίζονται για δικαστική χρήση, με σαφή διάκριση θεραπευτικού και πραγματογνωμοσυνικού ρόλου.
3. Άρθρο 32: να θεσπιστούν συγκεκριμένες προδιαγραφές εκπαίδευσης και πιστοποίησης για ψυχοθεραπεία παιδιών και εφήβων, οικογενειακή θεραπεία, γονεϊκή συμβουλευτική και άλλες εξειδικευμένες υπηρεσίες.
4. Υποστήριξη γονέων: κάθε ουσιώδης οικογενειακή υπόθεση που αφορά παιδί να συνοδεύεται από παιδοκεντρική συμβουλευτική των γονέων, ώστε να αξιολογείται και να ενισχύεται η κατανόηση των αναγκών του παιδιού.
5. Εξειδικευμένος ψυχολόγος: σε κάθε ουσιώδη διαδικασία γονικής μέριμνας ή επικοινωνίας να υπάρχει ενεργός ρόλος κατάλληλα εκπαιδευμένου ψυχολόγου παιδιού και οικογένειας, με το βάθος της παρέμβασης να προσαρμόζεται στις ανάγκες της συγκεκριμένης οικογένειας.
6. Άρθρο 34: να θεσπιστεί Εθνικό Πρωτόκολλο Δικαστικής Ψυχολογικής και Ψυχοκοινωνικής Αξιολόγησης Παιδιού και Οικογένειας, με ενιαία μεθοδολογικά κριτήρια.
7. CHILDSay: τα επιστημονικά εργαλεία και τα τελικά πορίσματα του προγράμματος, μετά την ολοκλήρωση και αξιολόγησή του, να αξιοποιηθούν στη δημιουργία εθνικού πρωτοκόλλου για την ασφαλή και ουσιαστική φωνή του παιδιού στις αποφάσεις επιμέλειας.
8. Τρεις διακριτοί ρόλοι: θεραπευτής του παιδιού, ειδικός υποστήριξης της φωνής του παιδιού και ανεξάρτητος δικαστικός αξιολογητής να αποτελούν κατά κανόνα διαφορετικούς ρόλους.
9. Άρθρο 36: για ζητήματα που αφορούν οικογενειακές δικαστικές διαδικασίες να προβλέπεται θεσμική συνεργασία των Υπουργείων Υγείας και Δικαιοσύνης. Σήμερα το άρθρο 36 αναθέτει την εξειδίκευση της λειτουργίας των Παρατηρητηρίων σε αποφάσεις του Υπουργού Υγείας.
10. Παράλληλη νομοθετική παρέμβαση: να εξεταστούν από το Υπουργείο Δικαιοσύνης οι απαιτούμενες αλλαγές στο οικογενειακό δίκαιο, ώστε τα νέα επιστημονικά πρωτόκολλα και η εξειδικευμένη παιδοκεντρική υποστήριξη να μπορούν να εφαρμοστούν πραγματικά στις διαδικασίες γονικής μέριμνας και επικοινωνίας.

Δεν είναι υπόθεση πατέρα ή μητέρας

Η πρόταση αυτή δεν αφορά το ποιος γονέας θα αποκτήσει πλεονέκτημα απέναντι στον άλλο.

Αφορά το παιδί.

Ένα παιδί δεν πρέπει να καλείται να διαχειριστεί μόνο του μια σύγκρουση ενηλίκων.

Οι γονείς χρειάζονται υποστήριξη ώστε να παραμένουν γονείς ακόμη και όταν παύουν να είναι ζευγάρι.

Οι ειδικοί που παρεμβαίνουν στη ζωή μιας οικογένειας πρέπει να έχουν επαληθεύσιμη εκπαίδευση, σαφείς αρμοδιότητες και ελέγξιμη μεθοδολογία.

Και η Δικαιοσύνη πρέπει να έχει στη διάθεσή της επιστημονικά αξιόπιστη εικόνα πριν λάβει αποφάσεις που μπορεί να επηρεάσουν ολόκληρη την παιδική ηλικία ενός ανθρώπου.

Το παιδί πρέπει να ακούγεται. Οι γονείς πρέπει να υποστηρίζονται. Οι ειδικοί πρέπει να είναι πραγματικά ειδικοί.

Αυτό είναι το παιδί στο κέντρο.

Οι Ενεργοί Μπαμπάδες θα καταθέσουν τις σχετικές προτάσεις τους στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης του Υπουργείου Υγείας.