CHILDSay: Τι είναι, ποιες δράσεις προβλέπει και πού κατευθύνονται οι δαπάνες

CHILDSay: Τι είναι, ποιες δράσεις προβλέπει και πού κατευθύνονται οι δαπάνες

Ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα που αφορά άμεσα τον τρόπο με τον οποίο ακούγεται η φωνή του παιδιού στις υποθέσεις επιμέλειας και γονικής μέριμνας βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη στην Ελλάδα. Το CHILDSay δεν περιορίζεται σε μια ενημερωτική καμπάνια. Περιλαμβάνει έρευνα με παιδιά και γονείς, εκπαίδευση επαγγελματιών, αξιολόγηση της εφαρμογής των υφιστάμενων πρακτικών, παρεμβάσεις δημόσιας πολιτικής και συγκεκριμένες χρηματοδοτούμενες συμβάσεις.

Το πλήρες όνομα του έργου είναι «Child’s Say: Integrating Children’s Voices in Custody Decision-Making» και ο επίσημος ευρωπαϊκός αριθμός του είναι 101253946.

Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος CERV, Citizens, Equality, Rights and Values (Πολίτες, Ισότητα, Δικαιώματα και Αξίες), έχει ξεκινήσει το 2026 και προβλέπεται να ολοκληρωθεί το 2028.

Στην Ελλάδα συμμετέχουν φορείς που συνδέονται άμεσα με τη Δικαιοσύνη, την έρευνα και την ψυχική υγεία, μεταξύ των οποίων το Υπουργείο Δικαιοσύνης, το Κέντρο Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου και το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας, Νευροεπιστημών και Ιατρικής Ακριβείας «Κώστας Στεφανής», ΕΠΙΨΥ.

Ποιος είναι ο στόχος του CHILDSay

Ο βασικός στόχος είναι να ενσωματωθεί ουσιαστικότερα η φωνή του παιδιού στις διαδικασίες κατά τις οποίες λαμβάνονται αποφάσεις για την επιμέλεια και τη γονική μέριμνα.

Το πρόγραμμα δίνει ιδιαίτερη έμφαση σε παιδιά ηλικίας 6 έως 10 ετών και επιδιώκει να αναπτύξει πρακτικές περισσότερο φιλικές προς τα παιδιά.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το παιδί θα αποφασίζει με ποιον γονέα θα ζήσει.

Σημαίνει ότι πρέπει να υπάρχει ένας ασφαλής και κατάλληλος τρόπος ώστε το παιδί να μπορεί να εκφράζει τις ανάγκες, τους φόβους, τις επιθυμίες και τη γνώμη του, χωρίς να μεταφέρεται σε αυτό η ευθύνη της τελικής απόφασης.

Η τελική ευθύνη παραμένει στη Δικαιοσύνη.

Το δικαίωμα του παιδιού να ακούγεται δεν ξεκινά από το CHILDSay

Η ελληνική νομοθεσία ήδη προβλέπει ότι, ανάλογα με την ωριμότητα του παιδιού, η γνώμη του πρέπει να ζητείται και να συνεκτιμάται στις αποφάσεις που το αφορούν.

Επομένως, το πραγματικό ζήτημα δεν είναι μόνο αν υπάρχει το δικαίωμα στο χαρτί.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς εφαρμόζεται στην πράξη.

Πότε ακούγεται ένα παιδί;

Ποιος συνομιλεί μαζί του;

Πώς αξιολογείται η ηλικία και η ωριμότητά του;

Πώς διασφαλίζεται ότι εκφράζεται ελεύθερα;

Πώς εξετάζεται το ενδεχόμενο πίεσης, φόβου, καθοδήγησης ή σύγκρουσης πίστης μεταξύ των δύο γονέων;

Και πώς αποτυπώνεται τελικά στη δικαστική διαδικασία ότι η άποψη του παιδιού πράγματι συνεκτιμήθηκε;

Αυτά είναι τα πρακτικά ζητήματα στα οποία επιχειρεί να παρέμβει το CHILDSay.

Τι δράσεις πραγματοποιεί

Τα δημόσια διαθέσιμα έγγραφα αποκαλύπτουν ότι το πρόγραμμα έχει οργανωθεί σε συγκεκριμένα Work Packages (Πακέτα Εργασίας).

WP2: Έρευνα και δημιουργία επιστημονικής βάσης

Το WP2 φέρει τον τίτλο «Establishment of Evidence Base for Informed Institutional Interventions» και αφορά τη δημιουργία επιστημονικής βάσης για τις μελλοντικές θεσμικές παρεμβάσεις.

Στις δημοσιευμένες συμβάσεις αναφέρονται συγκεκριμένα:

• σχεδιασμός ποσοτικών και ποιοτικών ερευνητικών εργαλείων,
• σχεδιασμός ερευνητικού πρωτοκόλλου,
• ερωτηματολόγια,
• συλλογή δεδομένων,
• στατιστικές αναλύσεις,
• ερμηνεία των αποτελεσμάτων,
• βιβλιογραφική έρευνα,
• ομάδες εστίασης, focus groups, με παιδιά και γονείς.

Ήδη κατά την επίσημη παρουσίαση του προγράμματος τον Σεπτέμβριο του 2026 πραγματοποιήθηκε οργανωμένη ομάδα εστίασης με γονείς και παιδιά που συμμετέχουν στο CHILDSay.

Συμβουλευτική Επιτροπή Παιδιών

Το έργο διαθέτει Children Advisory Board (Συμβουλευτική Επιτροπή Παιδιών).

Η λογική είναι τα παιδιά να μην αποτελούν αποκλειστικά αντικείμενο της έρευνας, αλλά να έχουν ενεργότερη συμμετοχή στη διαδικασία διαμόρφωσης των προσεγγίσεων του προγράμματος.

WP3: Εκπαίδευση επαγγελματιών

Το WP3 αφορά Mutual Learning, Capacity Building and Interdisciplinary Training (Αμοιβαία μάθηση, ανάπτυξη ικανοτήτων και διεπιστημονική εκπαίδευση).

Το πρόγραμμα δεν απευθύνεται μόνο σε δικαστές.

Στις ομάδες που συνδέονται με τις δράσεις του περιλαμβάνονται δικαστές, εισαγγελείς, δικηγόροι, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί, αστυνομικοί, συμβολαιογράφοι και δικαστικοί επιμελητές.

Ο στόχος είναι να αναπτυχθούν κοινές, περισσότερο παιδοκεντρικές πρακτικές για τον τρόπο με τον οποίο ένα παιδί συμμετέχει σε διαδικασίες που μπορεί να καθορίσουν την καθημερινότητά του.

WP4: Αξιολόγηση και δημόσια πολιτική

Το WP4 αφορά External Evaluation and Policy Mainstreaming (Εξωτερική αξιολόγηση και ενσωμάτωση των αποτελεσμάτων στη δημόσια πολιτική).

Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα μέρη του προγράμματος, καθώς τα αποτελέσματα της έρευνας δεν προορίζονται μόνο για ακαδημαϊκή χρήση.

Προβλέπεται συλλογή και επεξεργασία δεδομένων αξιολόγησης, παραγωγή αναφορών και αξιοποίηση των συμπερασμάτων σε επίπεδο πολιτικής.

Στη δημόσια παρουσίαση του CHILDSay έγινε επίσης αναφορά σε εθνικό σχέδιο δράσης για μια Δικαιοσύνη περισσότερο φιλική προς τα παιδιά.

Παράλληλα, ο Υπουργός Δικαιοσύνης ανακοίνωσε την πρόθεση αξιολόγησης της εφαρμογής των αλλαγών που πραγματοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια στο οικογενειακό δίκαιο και των προβλημάτων που έχουν προκύψει στην πράξη.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το CHILDSay έχει ήδη τροποποιήσει τον Ν. 4800/2021 ή ότι υπάρχει σήμερα συγκεκριμένο νομοσχέδιο που προκύπτει από το πρόγραμμα.

Σημαίνει όμως ότι τα αποτελέσματα της έρευνας μπορούν να αποτελέσουν υλικό για μελλοντικές θεσμικές και νομοθετικές επιλογές.

WP5: Επικοινωνία και διάχυση

Το WP5 αφορά Dissemination and Communication (Διάχυση και επικοινωνία).

Περιλαμβάνει παραγωγή ενημερωτικού υλικού, δημοσιότητα, εκδηλώσεις, παρουσίαση αποτελεσμάτων και υποστήριξη των σχετικών δράσεων.

Πόσα χρήματα αφορά το CHILDSay

Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση του συνολικού έργου βρίσκεται στην περιοχή των 450.000 ευρώ.

Το ποσό αυτό αφορά το συνολικό ευρωπαϊκό έργο και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως ποσό που έχει δοθεί ολόκληρο στο Υπουργείο Δικαιοσύνης.

Σε ένα ευρωπαϊκό έργο η χρηματοδότηση κατανέμεται μεταξύ φορέων, Πακέτων Εργασίας, επιστημονικού προσωπικού, δράσεων και παραδοτέων.

Ποιες δαπάνες έχουν ήδη εντοπιστεί στην Ελλάδα

Στα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία του ΕΠΙΨΥ έχουν εντοπιστεί μέχρι σήμερα συγκεκριμένες συμβάσεις και δεσμεύσεις που συνδέονται άμεσα με το Project 101253946.

Το ποσό των 71.300 ευρώ δεν είναι ο συνολικός προϋπολογισμός του CHILDSay.

Είναι το άθροισμα συγκεκριμένων συμβάσεων και δεσμεύσεων που εντοπίστηκαν μέχρι σήμερα σε έναν από τους ελληνικούς φορείς υλοποίησης, το ΕΠΙΨΥ.

Πού κατευθύνονται αυτά τα χρήματα

Από το αντικείμενο των συμβάσεων προκύπτει ότι οι συγκεκριμένες δαπάνες συνδέονται κυρίως με:

• επιστημονική και ερευνητική εργασία,
• σχεδιασμό ερευνητικών εργαλείων και πρωτοκόλλων,
• στατιστική επεξεργασία δεδομένων,
• παιδοψυχιατρική επιστημονική υποστήριξη,
• οργάνωση και υποστήριξη ομάδων εστίασης,
• εκπαιδευτικές δράσεις,
• αξιολόγηση του έργου,
• διάχυση και επικοινωνία των αποτελεσμάτων,
• πρόσθετη απασχόληση προσωπικού του ΕΠΙΨΥ.

Σύμβαση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα χρήματα έχουν ήδη πληρωθεί

Αυτό είναι κρίσιμο για να διαβάζονται σωστά τα οικονομικά στοιχεία.

Άλλο είναι η εγκεκριμένη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, άλλο η πίστωση ενός προϋπολογισμού, άλλο η Ανάληψη Υποχρέωσης, άλλο η υπογραφή μιας σύμβασης και άλλο η πραγματική πληρωμή.

Για παράδειγμα, στις δύο συμβάσεις πρόσθετης απασχόλησης των 2.000 και 3.300 ευρώ αναφέρεται ότι οι αποδοχές θα καταβληθούν μετά την ολοκλήρωση της εργασίας και τη βεβαίωση καλής εκτέλεσης.

Επομένως δεν είναι ορθό να παρουσιάζεται αυτομάτως κάθε συμβασιοποιημένο ποσό ως ήδη καταβλημένο ποσό.

Έχει ήδη πάρει χρήματα το Ελληνικό Δημόσιο;

Το Grant Agreement του CHILDSay έχει υπογραφεί από τις 8 Δεκεμβρίου 2025.

Το έργο έχει ενταχθεί στον προϋπολογισμό του ΕΠΙΨΥ για το 2026 και βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη συμβάσεις και ερευνητικές δραστηριότητες.

Αυτό αποδεικνύει ότι το πρόγραμμα έχει περάσει από το στάδιο της απλής έγκρισης στο στάδιο της πραγματικής υλοποίησης.

Μέχρι σήμερα, όμως, δεν έχει εντοπιστεί δημόσιο λογιστικό παραστατικό από το οποίο να μπορούμε να συμπεράνουμε με ασφάλεια ότι το ίδιο το Υπουργείο Δικαιοσύνης ή ο Κρατικός Προϋπολογισμός έχει ήδη εισπράξει συγκεκριμένο ποσό Χ ευρώ από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η απουσία ενός τέτοιου δημόσιου παραστατικού δεν αποδεικνύει ότι δεν έχει πραγματοποιηθεί προκαταβολή ή άλλη χρηματοδοτική ροή.

Αποδεικνύει μόνο ότι δεν πρέπει να παρουσιάσουμε ως βεβαιωμένη είσπραξη ένα ποσό για το οποίο δεν έχουμε το σχετικό παραστατικό.

Το μεγάλο ερώτημα είναι πώς θα ακούγεται το παιδί

Η αρχή ότι η φωνή του παιδιού πρέπει να ακούγεται είναι σημαντική.

Για τους γονείς, όμως, το κρίσιμο ζήτημα είναι η εφαρμογή.

Το παιδί δεν πρέπει να μετατρέπεται σε δικαστή μεταξύ της μητέρας και του πατέρα του.

Δεν πρέπει να καλείται να επιλέξει ποιον γονέα αγαπά περισσότερο.

Δεν πρέπει να φορτώνεται την ευθύνη για το πού θα κατοικεί ή πόσο θα βλέπει τον κάθε γονέα.

Και η δήλωσή του δεν μπορεί να εξετάζεται αποκομμένη από τις συνθήκες μέσα στις οποίες διαμορφώθηκε.

Γι' αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία να δημοσιοποιηθούν με σαφήνεια τα τελικά επιστημονικά πρωτόκολλα του CHILDSay.

Οι γονείς πρέπει να γνωρίζουν:

• ποιος θα συνομιλεί με το παιδί,
• ποια εκπαίδευση θα διαθέτει,
• με ποια κριτήρια θα αξιολογείται η ωριμότητα,
• πώς θα εξετάζεται πιθανή πίεση ή καθοδήγηση,
• πώς θα προστατεύεται το παιδί από τη σύγκρουση πίστης,
• πώς θα αποφεύγονται επαναλαμβανόμενες και επιβαρυντικές εξετάσεις,
• και πώς θα τεκμηριώνεται ότι η γνώμη του συνεκτιμήθηκε πραγματικά.

Χρειάζεται διαφάνεια από την αρχή μέχρι το τέλος

Το CHILDSay αφορά έναν ιδιαίτερα ευαίσθητο τομέα: παιδιά, γονική μέριμνα, επιμέλεια και δικαστικές αποφάσεις που μπορούν να καθορίσουν για χρόνια τη ζωή μιας οικογένειας.

Γι' αυτό η δημόσια συζήτηση δεν πρέπει να περιορίζεται σε γενικές αναφορές για τη «φωνή του παιδιού».

Χρειάζεται να γνωρίζουμε τον στόχο, τη μεθοδολογία, τα ερευνητικά εργαλεία, τα δεδομένα, τα παραδοτέα, τις συμβάσεις, τις πραγματικές πληρωμές και τα τελικά συμπεράσματα του προγράμματος.

Ιδιαίτερη σημασία θα έχει επίσης να γνωρίζουμε ποιες από τις προτάσεις του CHILDSay θα επιχειρηθεί στο μέλλον να μεταφερθούν στην ελληνική νομοθεσία ή στην καθημερινή δικαστική πρακτική.

Οι Ενεργοί Μπαμπάδες θα παρακολουθούν την εξέλιξη του προγράμματος και τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία του.

Η φωνή του παιδιού πρέπει να ακούγεται.

Αλλά πρέπει να ακούγεται με τρόπο που προστατεύει το ίδιο το παιδί και τη σχέση του με τους δύο γονείς του, χωρίς να το μετατρέπει σε μέρος της σύγκρουσης των ενηλίκων.