Πέντε χρόνια μετά τον ν. 4800/2021: Η Ελλάδα δεν μπορεί να μετρήσει πώς εφαρμόζεται η γονική μέριμνα

Η νέα απάντηση του Υπουργείου Δικαιοσύνης αποκαλύπτει ένα σοβαρό θεσμικό κενό: πέντε χρόνια μετά την ψήφιση του ν. 4800/2021, το ελληνικό κράτος εξακολουθεί να μην διαθέτει τα στατιστικά εργαλεία που θα του επέτρεπαν να γνωρίζει πώς εφαρμόζεται στην πράξη η νομοθεσία για τη γονική μέριμνα, την επιμέλεια και την επικοινωνία των παιδιών με τους γονείς τους.

Η απάντηση του Υπουργείου Δικαιοσύνης με αριθμό πρωτοκόλλου 208/31-08-2026 δόθηκε στη Βουλή μετά την Ερώτηση 7059/16-07-2026, η οποία αποτελούσε συνέχεια της Ερώτησης 5952/08-06-2026 και της προηγούμενης υπουργικής απάντησης 174/30-06-2026.

Το Υπουργείο παρουσιάζει μεγάλο όγκο στατιστικών στοιχείων για τις «οικογενειακές διαφορές και διατροφές»: εισερχόμενες υποθέσεις, περαιωθείσες υποθέσεις, εκκρεμότητες, ποσοστά εκκαθάρισης και εκτιμώμενο χρόνο εκδίκασης.

Για το πρώτο τρίμηνο του 2026 το Υπουργείο υπολογίζει επίσης ποσοστό εκκαθάρισης 115%. Αυτοί οι αριθμοί περιγράφουν την ταχύτητα και τον όγκο λειτουργίας των δικαστηρίων.

Δεν μας λένε όμως τι αποφασίζεται για τα παιδιά.

Η κρίσιμη παραδοχή του Υπουργείου

Στην απάντησή του, το ίδιο το Υπουργείο Δικαιοσύνης διευκρινίζει ότι στο Πληροφοριακό Σύστημα των δικαστηρίων καταγράφεται:

«η πορεία της δικογραφίας και όχι το περιεχόμενό τους ή το διατακτικό των αποφάσεων».

Αμέσως μετά προσθέτει ότι δεν είναι δυνατή η αναγνώριση των υποθέσεων που αφορούν ειδικά την επιμέλεια, την επικοινωνία και τη γονική μέριμνα ανηλίκων μέσα από το σύνολο των οικογενειακών υποθέσεων.

Έτσι μένουν χωρίς συστηματική απάντηση βασικά ερωτήματα:

• Πόσες αποφάσεις προβλέπουν κοινή άσκηση γονικής μέριμνας;
• Πόσες αναθέτουν την προσωπική φροντίδα κυρίως στη μητέρα;
• Πόσες στον πατέρα;
• Πόσες προβλέπουν εναλλασσόμενη ή ισόχρονη φροντίδα;
• Πόσες περιορίζουν την επικοινωνία με έναν γονέα;
• Πόσες απαγορεύουν την επικοινωνία;
• Πόσο διαρκούν ειδικά οι υποθέσεις γονικής μέριμνας;
• Τι συμβαίνει στις προσωρινές διαταγές και στα ασφαλιστικά μέτρα;
• Πώς έχει μεταβληθεί η δικαστηριακή πρακτική μετά την εφαρμογή του ν. 4800/2021;

Τι συμβαίνει σε άλλα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης;

Δεν υπάρχει σήμερα ένα ενιαίο υποχρεωτικό ευρωπαϊκό σύστημα που να απαιτεί από όλα τα κράτη-μέλη να δημοσιεύουν ακριβώς τις ίδιες στατιστικές για τη γονική μέριμνα.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα στοιχεία αυτά δεν μπορούν να καταγράφονται. Αντίθετα, αρκετά ευρωπαϊκά κράτη αποδεικνύουν ότι μπορούν να παρακολουθούν πολύ πιο συγκεκριμένα τόσο το αντικείμενο των οικογενειακών διαφορών όσο και το αποτέλεσμα των σχετικών αποφάσεων.

Δεν μετρούν όλες οι χώρες με τον ίδιο τρόπο

Η σύγκριση χρειάζεται ακρίβεια. Δεν έχουν όλα τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης το ίδιο επίπεδο καταγραφής, ούτε χρησιμοποιούν τις ίδιες νομικές κατηγορίες.

Δεν θα ήταν συνεπώς σωστό να υποστηριχθεί ότι «όλη η Ευρώπη τα μετρά και μόνο η Ελλάδα όχι».

Είναι όμως απολύτως τεκμηριωμένο ότι αρκετά κράτη-μέλη έχουν δημιουργήσει μηχανισμούς οι οποίοι μπορούν να αναγνωρίζουν χωριστά τις υποθέσεις γονικής μέριμνας, επιμέλειας, κατοικίας και επικοινωνίας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να καταγράφουν ακόμη και το συγκεκριμένο αποτέλεσμα της απόφασης.

Πώς αξιολογείται ένας νόμος όταν δεν μετράται η εφαρμογή του;

Ο ν. 4800/2021 επέφερε σημαντικές αλλαγές στο πλαίσιο της γονικής μέριμνας μετά τον χωρισμό των γονέων.

Πέντε χρόνια αργότερα, η Πολιτεία δεν μπορεί να περιορίζεται στην καταμέτρηση του πόσες γενικά οικογενειακές υποθέσεις εισέρχονται και περαιώνονται στα δικαστήρια.

Το ποσοστό εκκαθάρισης δεν μας λέει αν εφαρμόζεται ο νόμος.

Οι 325 ημέρες εκτιμώμενου χρόνου εκδίκασης δεν μας λένε αν τα παιδιά διατηρούν ουσιαστική σχέση και με τους δύο γονείς.

Οι 13.308 εκκρεμείς υποθέσεις δεν μας λένε ποια είναι η πραγματική δικαστηριακή πρακτική στη γονική μέριμνα.

Για να αξιολογηθεί ένας νόμος χρειάζονται δεδομένα για το αντικείμενο και τα αποτελέσματά του.

Τι θα έπρεπε να καταγράφει η Ελλάδα

Ένα σύγχρονο σύστημα δικαστικών στατιστικών θα μπορούσε, με πλήρη ανωνυμοποίηση των προσωπικών δεδομένων, να καταγράφει τουλάχιστον:

• τον αριθμό υποθέσεων γονικής μέριμνας,
• τις υποθέσεις επιμέλειας και κατοικίας,
• τις υποθέσεις επικοινωνίας,
• την κοινή ή αποκλειστική άσκηση γονικής μέριμνας,
• την ανάθεση προσωπικής φροντίδας στη μητέρα, στον πατέρα ή και στους δύο,
• τις μορφές εναλλασσόμενης φροντίδας,
• τις αποφάσεις περιορισμού ή αποκλεισμού επικοινωνίας,
• τις προσωρινές διαταγές και τα ασφαλιστικά μέτρα,
• τον χρόνο μέχρι την προσωρινή και την οριστική απόφαση,
• τις αιτήσεις μεταρρύθμισης προηγούμενων αποφάσεων,
• τις εφέσεις και το αποτέλεσμά τους,
• ανώνυμα συγκεντρωτικά στοιχεία ανά δικαστήριο και έτος.

Δεν απαιτείται να δημοσιοποιηθεί ούτε ένα όνομα παιδιού ή γονέα.

Απαιτείται να δημιουργηθούν σωστές και μετρήσιμες κατηγορίες δεδομένων.

Δεν είναι ζήτημα «νίκης» του πατέρα ή της μητέρας

Η ανάγκη για αυτά τα στοιχεία δεν αφορά μια αντιπαράθεση μεταξύ μητέρων και πατεράδων.

Αφορά πρωτίστως τα δικαιώματα των παιδιών και τη λογοδοσία της Πολιτείας.

Ένα κράτος που νομοθετεί για τη γονική μέριμνα οφείλει να γνωρίζει τι συμβαίνει μετά τη νομοθέτηση.

Οφείλει να γνωρίζει αν και πώς μεταβάλλεται η δικαστηριακή πρακτική.

Οφείλει να γνωρίζει πόσο χρόνο περιμένει ένα παιδί μέχρι να ρυθμιστεί η σχέση του με τους γονείς του.

Οφείλει να μπορεί να εντοπίζει μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ διαφορετικών δικαστηρίων.

Και οφείλει να μπορεί να αξιολογήσει αν ο νόμος που ψήφισε λειτουργεί στην πραγματική ζωή.

Όταν άλλα ευρωπαϊκά κράτη μπορούν να γνωρίζουν ακόμη και πόσες αποφάσεις καταλήγουν σε κοινή, μητρική, πατρική ή εναλλασσόμενη φροντίδα, η διαπίστωση ότι στην Ελλάδα «δεν είναι δυνατή η αναγνώριση των υποθέσεων» δεν μπορεί να αποτελεί το τέλος της συζήτησης.

Πρέπει να αποτελεί την αρχή της.