Μια ιδιαίτερα σημαντική απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών έρχεται να υπενθυμίσει μια θεμελιώδη αρχή του οικογενειακού δικαίου: κανένας γονέας δεν μπορεί να αποφασίζει μόνος του ότι θα αλλάξει την πόλη στην οποία μεγαλώνει το παιδί, όταν η μετακίνηση αυτή επηρεάζει ουσιωδώς τη σχέση του με τον άλλο γονέα.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα του dikastiko.gr, η υπόθεση αφορά ένα βρέφος εννέα μηνών, το οποίο η μητέρα μετέφερε από την Αθήνα στον Βόλο χωρίς προηγούμενη έγγραφη συμφωνία με τον πατέρα ή προηγούμενη δικαστική απόφαση.
Το δικαστήριο δεν αποδέχθηκε τη νέα κατάσταση ως ένα τετελεσμένο στο οποίο όφειλαν πλέον να προσαρμοστούν το παιδί και ο πατέρας. Αντιθέτως, διατήρησε την κοινή επιμέλεια και καθόρισε ένα ουσιαστικό πρόγραμμα εναλλασσόμενης διαμονής.
Από τον Σεπτέμβριο του 2026, το παιδί θα διαμένει με τον πατέρα του στην Αθήνα για εννέα συνεχόμενες ημέρες κάθε μήνα, από την πρώτη Παρασκευή έως τη δεύτερη Κυριακή, καθώς και για καθορισμένα χρονικά διαστήματα κατά τις γιορτές και το καλοκαίρι. Τις υπόλοιπες ημέρες θα διαμένει με τη μητέρα του στον Βόλο. Προβλέπεται επίσης ένα επιπλέον Σαββατοκύριακο επικοινωνίας του πατέρα με το παιδί στον Βόλο.
Πρόκειται για μια πολύ σωστή απόφαση, επειδή δεν αντιμετωπίζει τον πατέρα ως περιστασιακό επισκέπτη στη ζωή του παιδιού του.
Ο πατέρας δεν περιορίζεται σε λίγες ώρες επικοινωνίας μέσα σε ένα ενοικιαζόμενο κατάλυμα. Του δίνεται συνεχόμενος χρόνος, ώστε να μπορεί να φροντίζει πραγματικά το παιδί, να συμμετέχει στη διατροφή, στον ύπνο, στην υγιεινή, στην ασφάλεια και στην καθημερινή του ρουτίνα.
Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα στην τυπική επικοινωνία και στην ουσιαστική άσκηση του γονικού ρόλου.
Το παιδί δεν χρειάζεται έναν γονέα που απλώς το επισκέπτεται. Χρειάζεται δύο γονείς που μπορούν να το φροντίζουν, να το ανατρέφουν και να αποτελούν σταθερά πρόσωπα αναφοράς στη ζωή του.
Η πρόληψη της αποξένωσης αρχίζει από τη βρεφική ηλικία
Η γονική αποξένωση δεν εμφανίζεται ξαφνικά όταν το παιδί φτάσει σε ηλικία δέκα ή δεκαπέντε ετών. Ούτε αρχίζει αποκλειστικά όταν το παιδί εκφράσει απόρριψη ή άρνηση επικοινωνίας με έναν γονέα.
Ο δρόμος προς τη διάρρηξη μιας γονικής σχέσης μπορεί να αρχίσει πολύ νωρίτερα.
Αρχίζει όταν ο ένας γονέας απομακρύνεται από την καθημερινή ζωή του παιδιού. Όταν οι συναντήσεις αραιώνουν. Όταν η φροντίδα αντικαθίσταται από ολιγόωρες επισκέψεις. Όταν η γεωγραφική απόσταση μετατρέπει τον γονέα σε φιλοξενούμενο. Όταν το παιδί συνηθίζει να μεγαλώνει μέσα σε μια πραγματικότητα στην οποία ο ένας γονέας είναι συνεχώς παρών και ο άλλος εμφανίζεται περιστασιακά.
Η μονομερής μετεγκατάσταση δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη γονικής αποξένωσης. Μπορεί, όμως, να λειτουργήσει ως περιοριστικός γονικός έλεγχος, γνωστός στη διεθνή βιβλιογραφία ως restrictive parental gatekeeping. Δημιουργεί αντικειμενικά εμπόδια στη συμμετοχή του άλλου γονέα και, εάν συνδυαστεί με παρεμπόδιση, απαξίωση ή υπονόμευση, μπορεί σταδιακά να οδηγήσει σε αποδυνάμωση ή ακόμη και διάρρηξη του δεσμού.
Το δικαστήριο, στην προκειμένη περίπτωση, δεν περίμενε να διαρραγεί πρώτα η σχέση του παιδιού με τον πατέρα για να την προστατεύσει. Παρενέβη εγκαίρως, πριν η απόσταση μετατραπεί σε κανονικότητα και η κανονικότητα σε μόνιμη απουσία.
Δεν επιβραβεύτηκε το τετελεσμένο
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της απόφασης είναι ότι οι οικονομικές και πρακτικές συνέπειες της απόστασης δεν μεταφέρονται αποκλειστικά στον πατέρα.
Η μητέρα υποχρεώνεται να ταξιδεύει στην Αθήνα για να παραλαμβάνει το παιδί μετά το τέλος της διαμονής του με τον πατέρα. Παράλληλα, αναλαμβάνει τα έξοδα μετάβασης του πατέρα στον Βόλο για την παραλαβή του παιδιού, καθώς και τα έξοδα μετάβασης και διαμονής του κατά το Σαββατοκύριακο της επικοινωνίας στον Βόλο.
Η ρύθμιση αυτή δεν έχει εκδικητικό χαρακτήρα. Έχει αποκαταστατικό χαρακτήρα.
Από τη στιγμή που η γεωγραφική απόσταση δημιουργήθηκε με μονομερή απόφαση της μητέρας, δεν θα ήταν δίκαιο να επιβαρυνθεί αποκλειστικά ο πατέρας με το οικονομικό κόστος και την πρακτική δυσκολία που απαιτείται για να παραμείνει ενεργός στη ζωή του παιδιού.
Διαφορετικά, το δικαστήριο θα επέτρεπε σε έναν γονέα να δημιουργήσει ένα πρόβλημα και κατόπιν να χρησιμοποιήσει το ίδιο αυτό πρόβλημα ως επιχείρημα για τον περιορισμό του άλλου.
Το μήνυμα της απόφασης είναι ξεκάθαρο:
Κανένας γονέας δεν μπορεί να δημιουργεί μονομερώς την απόσταση και στη συνέχεια να επικαλείται την απόσταση που ο ίδιος δημιούργησε για να περιορίσει τη σχέση του παιδιού με τον άλλο γονέα.
Αυτό ακριβώς προβλέπει ο νόμος
Ο ν. 4800/2021 δεν κάνει διακρίσεις ανάμεσα στη μητέρα και στον πατέρα. Θέτει στο επίκεντρο το παιδί.
Σκοπός του νόμου είναι η εξυπηρέτηση του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού μέσα από την ενεργό παρουσία και των δύο γονέων στην ανατροφή του.
Το άρθρο 1511 του Αστικού Κώδικα προβλέπει ότι το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού εξυπηρετείται ιδίως από την ουσιαστική συμμετοχή και των δύο γονέων στην ανατροφή και τη φροντίδα του, καθώς και από την αποτροπή της διάρρηξης των σχέσεών του με καθέναν από αυτούς.
Προβλέπει επίσης ότι το δικαστήριο πρέπει να σέβεται την ισότητα των γονέων και να μη διακρίνει με βάση το φύλο.
Παράλληλα, το άρθρο 1519 του Αστικού Κώδικα ορίζει ότι για τη μεταβολή του τόπου διαμονής του παιδιού, όταν αυτή επηρεάζει ουσιωδώς το δικαίωμα επικοινωνίας του γονέα με τον οποίο δεν διαμένει, απαιτείται προηγούμενη έγγραφη συμφωνία των γονέων ή προηγούμενη δικαστική απόφαση.
Συνεπώς, ο τόπος διαμονής του παιδιού δεν αποτελεί αποκλειστικό δικαίωμα του γονέα με τον οποίο διαμένει περισσότερο. Είναι σημαντικό ζήτημα επιμέλειας, επειδή μπορεί να καθορίσει ολόκληρη τη μελλοντική σχέση του παιδιού με τον άλλο γονέα.
Το φύλο των γονέων δεν αλλάζει την αρχή
Η απόφαση δεν πρέπει να ερμηνευθεί ως νίκη των πατέρων απέναντι στις μητέρες. Πρέπει να ερμηνευθεί ως προστασία του παιδιού απέναντι σε κάθε μονομερή γονική ενέργεια.
Στη συγκεκριμένη υπόθεση, η σχέση που κινδύνευε να περιοριστεί ήταν εκείνη με τον πατέρα, επειδή η μητέρα μετακίνησε το παιδί σε άλλη πόλη. Αντίστροφα, εάν ο πατέρας είχε μεταφέρει μονομερώς το παιδί μακριά από τη μητέρα, η ίδια νομική και παιδοκεντρική αρχή θα έπρεπε να προστατεύσει τη σχέση του παιδιού με τη μητέρα του.
Το ζητούμενο δεν είναι να αντικαταστήσουμε τη μητρική αποκλειστικότητα με μια πατρική αποκλειστικότητα.
Το ζητούμενο είναι να μη στερείται κανένα παιδί κανέναν κατάλληλο, ασφαλή και ενεργό γονέα.
Μια θαρραλέα αλλά εξατομικευμένη κρίση
Το γεγονός ότι πρόκειται για βρέφος εννέα μηνών επιβάλλει ιδιαίτερη προσοχή. Η ηλικία, ο θηλασμός, η υγεία, οι ήδη διαμορφωμένοι δεσμοί, η προηγούμενη συμμετοχή κάθε γονέα στη φροντίδα, η σταθερότητα του προγράμματος και το επίπεδο της γονικής σύγκρουσης πρέπει να αξιολογούνται εξατομικευμένα.
Η διεθνής επιστημονική βιβλιογραφία αναγνωρίζει ότι τα βρέφη μπορούν να αναπτύξουν ασφαλείς δεσμούς με περισσότερους από έναν διαθέσιμους και ανταποκρινόμενους φροντιστές. Παράλληλα, δεν υποστηρίζει ότι υπάρχει ένα μοναδικό πρόγραμμα διαμονής κατάλληλο για όλα τα βρέφη και όλες τις οικογένειες.
Επομένως, η σημασία της απόφασης δεν βρίσκεται στην ιδέα ότι κάθε βρέφος πρέπει υποχρεωτικά να ακολουθεί το συγκεκριμένο πρόγραμμα Αθήνα–Βόλος.
Βρίσκεται στην αρχή ότι η βρεφική ηλικία δεν αποτελεί λόγο αποκλεισμού του πατέρα από την πραγματική φροντίδα και ότι η μονομερής μετεγκατάσταση δεν μπορεί να μετατρέπεται σε μηχανισμό περιθωριοποίησης του άλλου γονέα.
Η εναλλασσόμενη διαμονή δεν δημιούργησε την απόσταση. Κλήθηκε να διαχειριστεί την απόσταση που είχε ήδη δημιουργηθεί.
Η ιδανική λύση θα ήταν η συνεργασία των γονέων. Όταν, όμως, αυτή δεν υπάρχει και ο ένας γονέας αποφασίζει μονομερώς για ένα τόσο κρίσιμο ζήτημα, η Δικαιοσύνη οφείλει να παρεμβαίνει γρήγορα και αποτελεσματικά.
Το πραγματικό συμφέρον του παιδιού
Η συγκεκριμένη απόφαση απομακρύνεται από την παρωχημένη αντίληψη ότι μετά τον χωρισμό ο ένας γονέας ανατρέφει το παιδί και ο άλλος απλώς το επισκέπτεται.
Αναγνωρίζει ότι η γονική σχέση χτίζεται μέσα στην καθημερινή φροντίδα. Στο τάισμα, στον ύπνο, στην παρηγοριά, στην αγκαλιά, στην αρρώστια, στο παιχνίδι και στη σταθερή παρουσία.
Αναγνωρίζει επίσης ότι το παιδί δεν πρέπει να πληρώνει τις συνέπειες των μονομερών επιλογών κανενός γονέα.
Γι’ αυτό η απόφαση είναι ιδιαίτερα σημαντική. Δεν τιμωρεί τη μητέρα και δεν ευνοεί τον πατέρα λόγω φύλου. Αποκαθιστά την ισορροπία που διατάραξε μια μονομερής ενέργεια και προστατεύει το δικαίωμα του παιδιού να μεγαλώσει με ουσιαστική παρουσία και των δύο γονέων.
Αυτό δεν είναι απλώς συνεπιμέλεια στα χαρτιά.
Είναι συνεπιμέλεια στην πραγματική ζωή.
Πηγές:
Dikastiko.gr:
https://www.dikastiko.gr/akroathrio/dikastiki-apofasi-gia-synepimeleia-vrefos-9-minon-tha-diamenei-se-athina-kai-volo-i-mitera-tha-kalyptei-ta-exoda-metakinisis-toy-patera/
Νόμος 4800/2021:
https://ministryofjustice.gr/wp-content/uploads/2022/11/Nomos_4800_2021.pdf
Kostense, L. (2024), The Consequences of Divorce-Related Relocation:
https://doi.org/10.1080/01494929.2024.2328245
Stevenson, M. M. et al. (2018), Associations Between Parental Relocation Following Separation:
https://doi.org/10.1037/law0000172
Pruett, M. K., McIntosh, J. E., & Kelly, J. B. (2014), Parental Separation and Overnight Care of Young Children:
https://www.courts.oregon.gov/programs/family/sflac/ParentalInvolvementMaterials/PIOS-Parental-Separation-and-Overnight-Care-of-Young-Children-Part-I.pdf
📣 Αν αυτό το κείμενο σε ταρακούνησε, μοιράσου το. Κάποιος γονιός εκεί έξω το έχει ανάγκη.
