Σε κάθε δικαστική απόφαση που ρυθμίζει την επιμέλεια ή την επικοινωνία ενός παιδιού με τους γονείς του, εκείνο που τίθεται στο επίκεντρο – θεωρητικά – είναι το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού. Και όμως, σε πολλές περιπτώσεις, εκείνο που αγνοείται περισσότερο είναι η ψυχική ελευθερία του παιδιού να νιώθει, να μιλά και να διεκδικεί δεσμό.
Η απουσία έκφρασης δεν ισοδυναμεί με απουσία συναισθήματος. Όταν ένα παιδί δεν λέει ότι του λείπει ο πατερας, δεν σημαίνει ότι δεν του λείπει. Σημαίνει – πολύ συχνά – ότι δεν “επιτρέπεται” να του λείπει. Ότι ο δεσμός αυτός έχει υπονομευθεί, είτε με σιωπηλή υποτίμηση, είτε με συναισθηματική επιβολή, είτε με έμμεσες απαγορεύσεις.
Η ψυχολογία των παιδιών σε περιβάλλοντα αποξένωσης είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη. Τα παιδιά που μεγαλώνουν μακριά από τον έναν γονέα, συνήθως τον πατερα, συχνά υιοθετούν μια συναισθηματική ακαμψία. Μαθαίνουν να μην μιλούν, να μην θυμούνται, να μην ζητούν. Αυτό το φαινόμενο δεν είναι φυσικό. Είναι επίκτητο. Είναι αποτέλεσμα σχέσεων που τιμωρούν την επιθυμία για τον άλλον γονέα, είτε με βλέμματα, είτε με υπαινιγμούς, είτε με συναισθηματικό εκβιασμό.
Από την κλινική σκοπιά, η απώθηση της επιθυμίας για σύνδεση με τον πατερα δεν οδηγεί σε ισορροπημένα παιδιά. Οδηγεί σε εσωτερική σύγκρουση, χαμηλή ενσυναίσθηση, ενοχή και αίσθηση διχασμού. Τα παιδιά που «προσαρμόζονται» στην απουσία, συχνά ενήλικες πια, εκδηλώνουν δυσκολίες στη δέσμευση, φόβο εγκατάλειψης, ή ακόμα και θυμό χωρίς σαφή προέλευση.
Οι θεσμοί, όταν ακούνε τη σιωπή, δεν πρέπει να τη μεταφράζουν ως ουδετερότητα. Ούτε να τη χρησιμοποιούν για να ενισχύσουν τον αποκλεισμό. Οφείλουν να εξετάζουν αν το παιδί νιώθει ελεύθερο να μιλήσει για τον αποκλεισμένο γονέα, αν το περιβάλλον ενισχύει ή καταστέλλει τον συναισθηματικό του λόγο.
Αν ένα παιδί δεν λέει “μπαμπά, μου λείπεις”, ίσως δεν φταίει το παιδί. Ίσως δεν του επιτρέπεται να το νιώσει.
Η γονεϊκή σχέση δεν πρέπει να εξαρτάται από δικαστικές ώρες ή κοινωνικές προκαταλήψεις. Πρέπει να προστατεύεται ως βασική ψυχική ανάγκη του παιδιού. Και όταν το παιδί σιωπά, δεν πρέπει να το ερμηνεύουμε. Πρέπει να το αφουγκραζόμαστε.
📣 Αν αυτό το κείμενο σε ταρακούνησε, μοιράσου το. Κάποιος γονιός εκεί έξω το έχει ανάγκη.
